Bu başvuruyu daha önce değerlendirmişsiniz.
Başlık
Üretken Yapay Zekâ Tabanlı Öğrenme Uygulamasının BİLSEM Öğrencilerinde Küresel İklim Değişikliği Farkındalığına Etkisi
Çalışma dönemi başlangıç
- Mart,2026
Çalışma dönemi bitiş
- Nisan 2026
Çalışma aşaması
- Tamamlandı
Çalışma iklim eğitimi alanında hangi konu başlıklarıyla ilişkilidir?
- İklim krizinin nedenleri ve sonuçları, İklim adaleti ve eşitsizlikler, Okul temelli iklim okuryazarlığı çalışmaları
Çalışmanın hedef kitlesi kimlerden oluşmaktadır?
- Çocuklar
Çalışma hangi düzeyde yürütüldü?
- Okul düzeyi
Çalışmanın uygulandığı yer(ler)
- Torbalı Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM), Torbalı/İzmir
Çalışma ortakları ya da paydaşları
- Çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Çevre Eğitimi yüksek lisans programı bünyesinde, tez danışmanı Prof. Dr. Raziye Çakıcıoğlu Oban’ın akademik danışmanlığında yürütülmüş; uygulama süreci Torbalı Bilim ve Sanat Merkezinde gerçekleştirilmiştir.
Çalışmanızı özetleyiniz:
- Bu çalışma, özel yetenekli BİLSEM öğrencilerinin küresel iklim değişikliği farkındalığını geliştirmek ve üretken yapay zekânın çevre eğitiminde pedagojik olarak nasıl yapılandırılabileceğini ortaya koymak amacıyla geliştirilmiştir. Çalışma, iklim değişikliği, özel yetenekliler eğitimi ve üretken yapay zekâ alanlarının kesişiminde yer alan uygulamalı araştırmaların sınırlı olmasından hareketle tasarlanmıştır. Araştırma, İzmir Torbalı Bilim ve Sanat Merkezinde öğrenim gören öğrencilerle ön test–son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak yürütülmüştür. Deney grubunda, 5P Modeli ve 5S İstem Çerçevesi temelinde geliştirilen üretken yapay zekâ destekli altı haftalık öğrenme uygulaması gerçekleştirilirken; kontrol grubunda aynı kazanımlar yüz yüze aktif öğrenme etkinlikleriyle işlenmiştir. Uygulama sürecinde öğrenciler iklim değişikliğinin nedenleri ve etkileri, iklim adaleti, küresel anlaşmalar, dezenformasyon ve sürdürülebilir çözüm üretme gibi konuları senaryo temelli etkinlikler, rol alma, tartışma ve ürün geliştirme çalışmalarıyla ele almıştır. Çalışma, üretken yapay zekânın öğretmen rehberliğinde ve yapılandırılmış istemlerle kullanıldığında iklim eğitimi süreçlerini destekleyebileceğine ilişkin uygulamalı bulgular sunmaktadır.
Çalışmanın faaliyetleri ve kullanılan yöntemler
- Tez çalışması kapsamında, BİLSEM öğrencileriyle altı hafta boyunca, haftada iki ders saati olarak yürütüldü. Deney grubunda öğrenciler, 5P Modeli ve 5S İstem Çerçevesi temelinde geliştirilen master promptlar aracılığıyla ChatGPT ile yapılandırılmış biçimde etkileşim kurdu. Uygulama; “Zaman Yolcusu: 2050”, “Dünyayı Kurtarma Masası”, “İklim Miti Avı”, “Operasyon Temiz Akış”, “Uluslararası İklim Adaleti Divanı” ve “İnovasyon Laboratuvarı ve Fikir Maratonu” etkinliklerinden oluştu. Bu süreçte iklim değişikliğinin doğal ve beşerî etkileri, küresel anlaşmalar, iklim diplomasisi, dezenformasyon, iklim adaleti, yeşil badana, eko-kırım ve sürdürülebilir çözüm geliştirme konuları ele alındı. Sokratik sorgulama, senaryo ve rol temelli öğrenme, simülasyon, dijital münazara, kanıt arama, argümantasyon, vaka analizi, karar verme, proje temelli öğrenme, akran öğrenmesi ve ürün geliştirme yöntemleri kullanıldı. Öğrenciler Gelecek Manifestosu, İklim Diplomasisi Bildirisi, Sorumlu Tüketici Rehberi, Dijital Savunma Paketi, gerekçeli emsal karar ve proje/prototip fikirleri geliştirdi. Ürünler Padlet’te paylaşılarak akran geri bildirimiyle desteklendi. Kontrol grubunda ise aynı tema ve kazanımlar, üretken yapay zekâ kullanılmadan yüz yüze münazara, rol alma, grup tartışması, belge inceleme ve fiziksel ürün geliştirme etkinlikleriyle işlendi. Ayrıca yeniden kullanılabilir bir master prompt kütüphanesi oluşturuldu.
Çalışmanın iklim adaleti ve eşitsizliklerle ilişkisi
- Çalışma doğrudan dezavantajlı bir grupla yürütülmemiş; ancak iklim krizinin çocuklar, yoksulluk yaşayan topluluklar, göçmenler ve afetlerden etkilenen gruplar üzerindeki eşitsiz sonuçlarını iklim adaleti odağında ele almıştır. “Uluslararası İklim Adaleti Divanı” etkinliğinde, Rotterdam’da yüksek maliyetli sel bariyerleriyle korunan Emma ile Bangladeş’te aynı fırtınada evini kaybeden Ravi’nin kurgusal vakaları karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma üzerinden ekonomik güç, bölgesel eşitsizlik, tarihsel sorumluluk, iklim ayrımcılığı, yeşil badana ve eko-kırım tartışılmıştır. Ravi’nin güvenli bir ülkenin sınırında karşılaştığı hukuki koruma açığı ise iklim mülteciliği ile kayıp ve zarar fonu bağlamında değerlendirilmiştir. Deney grubu süreci öğretmen tarafından yapılandırılmış master promptlar ve üretken yapay zekâ desteğiyle; kontrol grubu ise öğretmen eşliğinde yüz yüze rol alma, vaka analizi ve tartışma yoluyla yürütmüştür. Her iki grup, eşitsiz etkileri değerlendirerek gerekçeli bir emsal karar hazırlamıştır.
Çalışmanın çıktıları ve etkileri
- Çalışma, veri temizliği sonrasında 46 BİLSEM öğrencisiyle (30 deney, 16 kontrol) yürütüldü. Altı haftalık süreçte Gelecek Manifestosu, İklim Diplomasisi Bildirisi, Sorumlu Tüketici Rehberi, Dijital Savunma Paketi, iklim adaleti için gerekçeli emsal kararlar ve sürdürülebilir proje/prototip fikirleri üretildi; ayrıca yeniden kullanılabilir bir master prompt kütüphanesi geliştirildi. Deney grubu ürünleri Padlet’te akran geri bildirimi aldı; ancak bu geri bildirimler araştırma verisi olarak analiz edilmedi. Ölçek sonuçları, her iki grupta da iklim değişikliği farkındalığının anlamlı biçimde arttığını, ÜYZ grubunun yüz yüze aktif öğrenmeye göre toplam puanda anlamlı üstünlük sağlamadığını gösterdi. Tutum ve beceri ayrıca ölçülmedi. Uygulamanın farklı BİLSEM’lerde ve hibrit modellerde sınanması önerildi.
Eklemek istediğiniz başka bilgi var mı?
- Bu çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Çevre Eğitimi Tezli Yüksek Lisans Programı kapsamında yürütülen bilimsel bir araştırmaya dayanmaktadır. Çalışmanın ayırt edici yönü, üretken yapay zekâyı öğrencilerin doğrudan hazır yanıt aldığı bağımsız bir sistem olarak değil; öğretmen tarafından yapılandırılan, öğrenme hedefleriyle ilişkilendirilen ve eleştirel sorgulamayı destekleyen pedagojik bir araç olarak ele almasıdır. Araştırmada deney grubu zayıf ya da pasif bir kontrol grubuyla karşılaştırılmamıştır. Aynı tema, süre, kazanım, problem durumu ve ürün geliştirme süreçleri deney grubunda üretken yapay zekâ desteğiyle; kontrol grubunda ise öğretmen rehberliğinde yüz yüze aktif öğrenme yoluyla yürütülmüştür. Bu “pedagojik ayna” yaklaşımı sayesinde iki güçlü öğrenme ortamının katkıları dengeli biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki yaklaşımın da öğrencilerin iklim değişikliği farkındalığını anlamlı biçimde artırdığını; üretken yapay zekânın ise yüz yüze aktif öğrenmenin yerine geçen değil, onu tamamlayabilecek bir öğrenme desteği olduğunu göstermiştir. Çalışmada iklim değişikliği yalnızca bilimsel bir çevre sorunu olarak değil; iklim adaleti, göç, eşitsizlik, dezenformasyon, küresel sorumluluk ve sürdürülebilir çözüm üretme boyutlarıyla ele alınmıştır. Öğrenci mahremiyeti gözetilmiş; kişisel bilgiler ve tanımlayıcı görseller araştırma çıktılarında kullanılmamıştır. Geliştirilen altı haftalık etkinlik planı ve master prompt kütüphanesi, öğretmen rehberliği ve kaynak doğrulama ilkeleri korunarak farklı BİLSEM’lere, okul türlerine ve öğretmen eğitimlerine uyarlanabilecek niteliktedir. Çalışmanın devamında üretken yapay zekâ destekli etkinliklerle yüz yüze tartışma, belge inceleme, rol oynama ve akran öğrenmesini birleştiren hibrit modellerin yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.